Archieven & Museum van het OCMW van Brussel

In Memoriam Claire Dickstein-Bernard (1933-2020)

admin — Fri, 18 Jun 2021 15:39:28 +0000

Op 22 mei 2020 is Claire Dickstein-Bernard, ere-Archivaris-Conservator van het OCMW van Brussel, onverwacht overleden. Haar bijdrage tot de kennis van het materiële en immateriële erfgoed van deze instelling is niet te onderschatten.

Nadat ze een periode actief is binnen het Stadsarchief Brussel, waarmee zij altijd zeer nauwe banden onderhield, wordt ze in 1973 Archivaris-Conservator van de Commissie van Openbare Onderstand te Brussel. Ze volgt er Prof. Paul Bonenfant (1921-1945) en Anne-Marie Bonenfant-Feytmans (1945-1973) op. Claire Dickstein zorgt voor een grondige reorganisatie van de dienst Archief-Museum, steeds met de valorisatie van het OCMW-patrimonium in het achterhoofd. In 1998 gaat ze met pensioen en zet ze haar onderzoek en publicaties onverminderd voort.

Haar wetenschappelijk onderzoek wordt gekenmerkt door drie hoofdlijnen. Allereerst de geschiedenis van de armoede in de Middeleeuwen, met een opmerkelijk artikel over de werking van de armentafels in het vijftiende-eeuwse Brussel. Ten tweede de geschiedenis van de Brusselse ziekenhuizen en de oprichting van medische diensten vanaf de Franse periode. Ten slotte de medicalisering van de maatschappij en de opleiding van artsen, met name de geneeskunde in het universitair onderwijs. De activiteit van haar grootvader, Dr. René Verhoogen, professor in de geneeskunde aan de ULB, was niet vreemd aan haar passie voor de medische geschiedenis.

Haar werk bij het OCMW werd versterkt door een sterke betrokkenheid bij de Société Royale d’Archéologie de Bruxelles en de Belgische vereniging voor de geschiedenis van de hospitalen, waar zij in 1976 als bestuurslid toetrad en waarvan zij, samen met haar Antwerpse collega Eva Païs-Minne, gedurende 20 jaar de functie van secretaris uitoefende.

Claire Dickstein zal haar werk kunnen bekronen met een publicatie in de collectie Musea Nostra. Hierin wordt een licht geworpen op de rijkdom van de artistieke en historische collecties van het OCMW, die in de kijker werden gezet tijdens een tentoonstelling die in 1998 door het Gemeentekrediet van België werd georganiseerd. Zij lag ook aan de basis van de publicatie die het OCMW en het CIVA samen hebben uitgegeven over de ziekenhuisarchitectuur in Brussel in de 19de en 20ste eeuw, samen met David Guilardian, Astrid Lelarge en Judith Le Maire. De kwaliteit van dit werk leverde haar de gouden medaille op in de Concours de la Société française d’Histoire des Hôpitaux. Naar aanleiding van deze onderscheiding ging het team in 2007 naar Parijs, waar haar een eerbetoon werd gebracht…

De intellectuele erfenis die zij nalaat is dan ook aanzienlijk. Dit komt ook concreet tot uiting in de overdracht van haar persoonlijkewetenschappelijke dossiers aan het Archief van het OCMW, met het oog op de oprichting van een Fonds Claire Dickstein-Bernard dat ter beschikking van de onderzoekers zal worden gesteld…

Meer informatie:

David GUILARDIAN en David KUSMAN, “De la Ville, du Social et de la Santé : l’héritage scientifique de Claire Dickstein”, in Annales de la Société Royale d’Archéologie de Bruxelles, 2020 (76) , p. 31-50.

Wat is een armenlood ?

admin — Thu, 10 Jan 2013 15:13:03 +0000

Het armenlood – in het Frans méreau, waarschijnlijk van het Latijn merere, verdienen – geeft recht op of toegang tot iets, en is meestal een metalen penning, minder vaak een leren of perkamenten schijfje. Het diende om armen toegang te verschaffen tot allerlei hulp. Dit armenlood draagt het wapen van de familie Busleyden die in 1638 een fundatie sticht voor veertig hulpbehoevende weduwen en wezen. Opschrift aan de achterkant : «　BRUSSEGHEM, 22　».

Portret van de graveur Paul Lauters

admin — Wed, 10 Aug 2011 12:19:19 +0000

De kunstschilder en graveur, Paul Lauters, poseert in driekwart houding, en zit op een stoel met het gezicht naar de toeschouwer gekeerd. Geen enkel overbodig decor verstoort dit portret, alleen enkele elementen zoals het penseel, het vod en het doek op de achtergrond doen denken aan zijn beroep. Het doek op een schildersezel stelt een landschap voor, zijn favoriete voorwerp. Hij is een welgestelde man en onder zijn schilderschort is hij gekleed in stadskleding. Hij kiest een conventionele maar toch ontspannen houding. Hiervan getuigen de hangende schouders en het half openstaande vest. Deze houding evenals zijn blik geven een zekere welwillende strengheid aan het schilderij. De rimpels op het voorhoofd en in de ooghoeken, de kaalhoofdigheid en een lichte dubbele kin maken van dit kunstwerk een realistisch portret. Het belang van dit schilderij zit in deze keuze om het onderwerp niet te idealiseren.

André Hennebicq, de auteur van het schilderij, was de leerling van Joseph Stallaert en van Jean-François Portaels. Directeur van de Academie van Bergen van 1870 tot 1879, vestigt hij zich daarna te Sint-Gillis Lausannestraat n° 1-3, plek die tegelijkertijd dienst deed als huis en als atelier.

Identiteitsfiche van het kunstwerk:

Auteur: (Toegeschreven aan) André Hennebicq (1863 – 1904)
Titel: Portret van de graveur Paul Lauters
Techniek: Olieverf op doek
Afmetingen: 123 cm x 88 cm
Oorsprong: legaat Francis Lauters
Inv. : T.150

Kom naar de tentoonstelling “1210-2010. Marollen, iedereen welkom” om onze collectie te ontdekken!

admin — Tue, 01 Feb 2011 10:31:00 +0000

ERFGOEDDAG – De Hallepoort en de tentoonstelling ’1210-2010. Marollen, iedereen welkom’ is uitzonderlijke geopend op 1/05/2011 van 13.00 tot 17.00. Toegang: gratis!

Een tentoonstelling en lezingen om 800 jaar sociale geschiedenis te ontdekken! Te bekijken en te beluisteren in de Hallepoort tot 30 april 2011.

Verlenging tot 26 juni 2011!

Van 1210…

Van oudsher heeft de Marollenwijk de strijd aangebonden tegen armoede en sociale uitsluiting. In elke periode werden oplossingen aangereikt door de oprichting van stichtingen, godshuizen, gasthuizen, een liefdadigheidsatelier, een armenschool en diverse verenigingen. Sommige initiatieven werden snel afgevoerd, andere hebben zich tot heuse instellingen ontwikkeld. Al vanaf de 12de eeuw, vertaalde deze zorg zich in de oprichting van de Sint-Pietersleprozerij, het Sint-Janshospitaal en verschillende andere kleine godshuizen voor armen of ouderlingen, evenals instellingen speciaal voor kinderen. Parallel aan deze opvang- en verzorgingsplaatsen ontstonden er ook andere vormen van bijstand. Eén daarvan, de ‘Armentafel’, had tot doel de behoeftigen, die recht hadden op bijstand, te registreren en te helpen. Een initiatief dat ook vandaag brandend actueel is!

Voorwerpen uit het dagelijkse leven, medische instrumenten, beeldhouwwerken, archeologische vondsten, kaarten, archieven en beeldmateriaal nemen u mee naar de wereld van de bijstand aan minderbedeelden en… van de onbaatzuchtigheid.

… tot 2010

Na dit historisch overzicht mag u onze lezingencyclus niet missen. Deze werpt een actueel licht op de verschillende tentoonstellingsthema’s : kindertijd, volwassenheid, ouderdom… ook vandaag nog komt armoede in alle levensfasen voor.

Hallepoort
Zuidlaan
1000 Brussel
www.kmkg.be

Informatie: 02/534.15.18 of hallepoort@kmkg.be
Rondleidingen: 02/533.34.51
Lezingen reservatie: 02/543.60.55 of info@hospitium.be

Een initiatief van de vzw Hospitium – Vereniging voor de Geschiedenis van de Hospitalen en de Zorg, in het kader van het Europees Jaar van de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting (2010) en de 800 jaar van de parochie Ter Kapellen.

Een realisatie in samenwerking met het Museum van het OCMW Brussel, de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis – Hallepoort en de Directie Monumenten en Landschappen van het Brussels hoofdstedelijk Gewest.

Lezingencyclus

admin — Tue, 01 Feb 2011 10:15:57 +0000

2 december 2010
Marollen, idereen welkom: maatschappelijke actie in de loop der tijden
Kind en jeugd (plaatsing, school en gelijkheid van kansen, sociale breuk)

20 januari 2011
De individuele hulp en het leefloon
Op de dool

17 februari 2011
De geneesheer van de armen in 2010
Vergeten ziektes?
De geestelijke gezondheid en gemeenschapszorg

3 maart 2011
De verschillende hulpacties van het OCMW
Hulp en onthaal

24 maart 2011
Plaatsing en onthaal van ouderen
Thuiszorg
Plaatsing van de bejaarde en impact op de families

7 april 2011
De ongelijkheid in de dood

28 april 2011
De sociale uitsluiting door middel van een filmgetuigenis
Het institutionele antwoord
Marollen, iedereen welkom : maatschappelijke actie vandaag

Hallepoort
Zuidlaan
1000 Brussel

Lezingen van 13u tot 16u. Gratis toegang.
Reserveren gewenst via 02/543.60.55 of info@hospitium.be

Voor personen met beperkte mobiliteit is er hulp nodig om tot de zaal te geraken : gelieve ons hiervan te verwittigen tijdens de reservatie.